Hanes Y Cydymaith

Cyfeirlyfr sy’n yn cwmpasu holl feysydd oddi fewn i faes cerddoriaeth yng Nghymru yw’r Cydymaith i Gerddoriaeth Cymru, a hynny mewn modd holistig, cynhwysfawr, diffiniadol ac awdurdodol. Mae’n cynnwys cofnodion yn amrywio o gerddoriaeth gynnar i gerddoriaeth gyfoes, o’r traddodiadol i’r modern, o ganu gwerin i ganu pop, o gantorion, cerddorion a digwyddiadau o bwys at unawdwyr opera, cerddorfeydd, traciau sain y sgrîn deledu a’r sinema.

Drwy greu cyhoeddiad o’r math hwn ym maes Cerddoriaeth, y gobaith yw y daw’r Cydymaith Cerdd yn garreg filltir yn ysgolheictod Cerddoriaeth Cymru. Daw ag arbenigedd traws-sefydliadol at ei gilydd gan adlewyrchu’r ystod eang o ymchwil sydd i’w ganfod mewn gwaith ymchwil ar Gerddoriaeth Gymraeg a Chymreig ar hyn o bryd.

Derbyniwyd grant gan y Coleg Cymraeg Cenedlaethol i gefnogi a datblygu’r cyhoeddiad.

Cynnwys ac amcanion y Cydymaith

Mae’r cyhoeddiad yn dilyn patrwm tebyg i’r Cydymaith i Lenyddiaeth Cymru, a gyhoeddwyd yn wreiddiol yn 1992 (gol. Meic Stephens, Gwasg Prifysgol Cymru / Yr Academi Gymreig, ail argraffiad 1997), ac hefyd yn mabwysiadu rhywfaint ar fformat Gwyddoniadur Cymru (gol. Menna Baines a Peredur Lynch, Yr Academi, 2007), ond gan gynnig cofnodau manwl ac awdurdodol, tebyg i’r New Grove Dictionary of Music and Musicians (Macmillan, 2000).

Mae WYTH prif faes yn gweithredu fel prif ganghennau ar gyfer y Cydymaith:

Cerddoriaeth Gynnar;
Cerddoriaeth Draddodiadol a Chanu Gwerin;
Organoleg ac Offerynnau;
Cerddoriaeth Glasurol a Chelfyddydol yng Nghymru;
Cerddoriaeth Grefyddol;
Canu Poblogaidd;
Hanesyddiaeth, Ysgolheictod ac Addysg;
Diwylliant a’r Diwydiant Cerddoriaeth.

Mae’r WYTH maes hwn yn derbyn cofnodion sylweddol (oeddutu 2,500-3,000 o eiriau yr un), sef Categori A*, fydd yn cynnig arolwg gyffredinol o’r maes dan sylw.  Allan o’r canghennau hyn daw’r cofnodion mawr, tua (1,500 yr un) sy’n canolbwyntio mewn mwy o fanylder ar faesydd penodol (cofnodion Categori A). Fe fydd oddeutu 25 o’r rhain, e.e. o dan y brif gangen Diwylliant a Diwydiant Cerddoriaeth fe geir cofnodion Categori A mewn maesydd megis ‘Gwyliau Cerdd’, ‘Sefydliadau’, ‘Cymdeithasau’, ‘Cerddoriaeth a’r Cyfryngau – Ffilm, Radio, Teledu, y We’, ac yn y blaen.

Allan o’r canghennau Categori A daw cofnodion llai mewn maesydd perthnasol, sef Categori B – oddeutu 50 o gofnodion canolig (1,000 o eiriau yr un). Er enghraifft, fe gysylltir Categori A ‘Gwyliau’ gyda categoriau B megis ‘Eisteddfod Genedlaethol’, ‘Eisteddfod yr Urdd’ ac ‘Eisteddfod Ryngwladol Llangollen’, neu Cyngor Celfyddydau Cymru’ o dan ‘Sefydliadau’.

Yn olaf fe geir nifer helaeth o gofnodion bychain, ffeithiol ei naws ar unigolion, grwpiau, caneuon neu alawon gan fwyaf, sef Categori C (150 ohonynt, oddeutu 500 o eiriau yr un).

Mae oddeutu 500 o gofnodion yn y Cydymaith ac mae’n 440 o dudalennau o hyd.

Pwy yw’r cyfranwyr?

Mae dros 40 o awduron wedi cyfrannu i’r cyhoeddiad.

Y Panel Golygyddol yw Dr Meredydd Evans a Dr Phyllis Kinney (golygyddion emeritws); Mr Wyn Thomas a’r Athro Pwyll ap Siôn (cyd-olygyddion); Ms Menna Baines, Dr Tristian Evans, Dr Rhidian Griffiths, Dr Sally Harper, yr Athro Trevor Herbert, Dr Sarah Hill, Dr Richard Elfyn Jones, Dr Cass Meurig, Mr Stephen Rees, Ms Sioned Webb, yr Athro Gareth Williams.

Fformat?

Er mai’r cyfrol brint yw’r Cydymaith, y bwriad hefyd fydd creu fersiwn ar-lein y gellir ei addasu, ei ddiweddaru a’i ddatblygu fel bo’r angen. Gwelir dau gam yma, felly: y cam cyntaf yw paratoi fersiwn mewn print o’r Cydymaith, a’r ail gam yw datblygu gwefan rhyngweithiol dros gyfnod o amser, a fydd yn caniatau i’r wybodaeth gael ei ddiweddaru fel bo’r angen.

Pwy yw’r farchnad darged?

Mae’r farchnad yn eang, gan gynnwys myfyrwyr sy’n astudio cerddoriaeth i lefel AS ac A, myfyrwyr isradd ac uwchradd, myfyrwyr ymchwil, ynghŷd ag athrawon, darlithwyr ac academyddion cerdd. Fe fydd y Cydymaith hefyd o ddefnydd i ymchwilwyr y BBC neu S4C, ac i ddarllenwyr lleyg sydd â diddordeb mewn cerddoriaeth am Gymru neu o Gymru. Fel yn achos y Gwyddoniadur, y gobaith yw y bydd yn gyhoeddiad eang iawn ei apêl. Un o brif amcanion y Cydymaith yw fod cofnodion wedi eu hysgrifennu mewn iaith glir ac uniongyrchol, fydd yn ddeallus i ddarllenwyr newydd ynghyd â rhai profiadol. Fodd bynnag, bwriedir cynnwys cryn dipyn o wybodaeth arbenigol (e.e. llyfryddiaeth lawn, ffynonellau pwysig ayb) er mwyn sicrhau fod y cyhoeddiad o ddefnydd ysgolheigaidd tra’n ‘gydymaith’ defnyddiol ar yr un pryd.

Pwyll ap Siôn